Сотқа мемлекеттік баж калькуляторы (ҚР) Қарыз туралы талап қою қаншаға түседі және бажды қалай қайтаруға болады
Қазақстанда қарызды өндіріп алу туралы талап бойынша мемлекеттік баж талап сомасынан есептеледі: заңды тұлғаларға 3%, жеке тұлғаларға 1%, жоғарғы шегі айлық есептік көрсеткіштермен белгіленген (Салық кодексінің 665-бабы). Қарыз бен тұрақсыздық айыбын енгізіңіз, калькулятор 2026 жылғы мөлшерлемелер бойынша бажды көрсетеді. Төменде баж бюджеттен қашан қайтарылатыны және неге ақыр соңында оны әдетте борышкер төлейтіні талданған.
2026 жылғы 30 қыркүйекте жаңартылды · ҚР СК, 2026 жыл · оқу: 10 минут
Талап құны 1 870 000 ₸, заңды тұлға үшін мөлшерлеме 3%, жоғарғы шекке жеткен жоқ. 2026 жылғы АЕК — 4 325 ₸.
Істі ұтсаңыз — сот осы 56 100 ₸ бажды борышкерден өндіріп береді (АПК 109-бабы). Бірінші сатыдағы сотта татуласу келісімін жасасаңыз — баж бюджеттен толық қайтарылады.
Апелляциялық шағымға баж салынбайды. Кассациялық шағымға — мөлшерлеменің жартысы: бүкіл сомаға шағым жасалса, 28 050 ₸. Есеп браузерде жүргізіледі, сандар ешқайда жіберілмейді.
Қарызды өндіріп алу туралы талап бойынша мемлекеттік баж: жоғарғы шегі бар 3% немесе 1%
Қарызды өндіріп алу туралы талап — мүліктік сипаттағы талап, сондықтан одан алынатын баж талап сомасынан пайызбен есептеледі. Заңды тұлғаларға 3%, жеке тұлғаларға 1% (Салық кодексінің 665-бабы 1-тармағының 1) тармақшасы). Жоғарғы шек АЕК-пен белгіленген: компанияларға 20 000 АЕК және азаматтарға 10 000 АЕК.
Баж төленген күні қолданыста болған АЕК алынады (664-баптың 2-тармағы). 2026 жылы ол 4 325 ₸ («2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Заңның 7-бабы). Демек, компания ең көбі 86 500 000 ₸, азамат — ең көбі 43 250 000 ₸ төлейді. Жоғарғы шекке тек өте ірі талап жетеді: компанияда — 2,88 млрд ₸ және одан жоғары, азаматта — 4,33 млрд ₸ және одан жоғары. Кәдімгі дебиторлық берешек үшін жай ғана 3% есептеңіз.
Баж талап қойылғанға дейін төленеді (672-баптың 1-тармағының 1) тармақшасы), төлеу туралы құжат талап арызға қоса беріледі (АПК 103-бабы). АЕК әр жылға бюджет туралы заңмен бекітіледі: 2027 жылғы 1 қаңтардан кейін төлесеңіз, жаңа мөлшерін тексеріңіз.
…мүліктік сипаттағы талап қоюлардан: жеке тұлғалар үшін – талап қою сомасының 1 пайызы, бірақ 10 000 АЕК-тен аспайтын мөлшер; заңды тұлғалар үшін – талап қою сомасының 3 пайызы, бірақ 20 000 АЕК-тен аспайтын мөлшер
ҚР Салық кодексі, 665-бап, 1-тармақ, 1) тармақша
Мемлекеттік баж: 1) соттар қарайтын істер бойынша – …тиісті талап қою… берілгенге дейін…
ҚР Салық кодексі, 672-бап, 1-тармақ
Соттағы әр саты қанша тұрады
Негізгі төлем — талап қою кезінде. Әрі қарай бәрі шешімге біреу шағым жасайтын-жасамайтынына байланысты. Шағымды борышкер де жасай алады, онда шағым үшін бажды сол төлейді.
Оң жақтағы сомалар 1 870 000 ₸ талап үшін есептелген. Өз сомаңызды жоғарыдағы калькуляторға енгізіңіз.
20 000 АЕК-тен аспайды, 2026 жылы — 86 500 000 ₸. 1 870 000 ₸ қарыз бойынша — 56 100 ₸.
10 000 АЕК-тен аспайды, 2026 жылы — 43 250 000 ₸. Сол қарыз бойынша — 18 700 ₸.
Апелляциялық шағым Салық кодексінің 664-бабындағы баж салу объектілерінің арасында да, 665-бабындағы мөлшерлемелердің арасында да жоқ. АПК да оған түбіртек қоса беруді талап етпейді (404-бап). Шағым беру мерзімі — шешім түпкілікті нысанда шығарылған күннен бастап бір ай (АПК 403-бабының 3-бөлігі).
Шағым беретін тұлға төлейтін мөлшерлеменің 50%-ы (665-баптың 3-тармағы). Компания 1 870 000 ₸ сомаға толық шағым жасаса — 28 050 ₸. Төлеу туралы құжатсыз шағым қайтарылады (АПК 441-бабының 5-бөлігі; 442-бап). Шешімнің бір бөлігіне ғана шағым жасалса, қай сомадан есептеу керегін заңгерден нақтылаңыз.
Сот бұйрығын беру туралы арызға мөлшерлеменің 50%-ы төленеді (665-баптың 1-тармағының 10) тармақшасы). Жеткізу бойынша кәдімгі қарызға бұйрық шығарылмайды: мұндай талап АПК 135-бабының тізбесінде жоқ. Ерекшелік — тараптар сотқа дейінгі тәртіппен жасасқан келісімді орындау (8-тармақша).
668-баптағы босатулар еңбек дауларына, алиментке, денсаулыққа келтірілген зиянға, прокуратураға және басқа ерекше жағдайларға қатысты. Компанияның тауар немесе қызмет үшін қарызды өндіріп алу туралы талабына онда жеңілдік жоқ.
Мемлекеттік бажды қай сомадан есептеу керек: қарыз плюс тұрақсыздық айыбы
Баж талап құнынан есептеледі. Ақша өндіріп алу туралы талапта бұл — сіз өндіріп беруді сұрайтын бүкіл сома. Талаптар бірнешеу болса, мысалы қарыз бен өсімпұл, олар қосылады (АПК 104-бабы 1-бөлігінің 1) және 14) тармақшалары).
Бухгалтер Ерлан тек негізгі қарызды өндіріп алады. Өсімпұлды кейінірек те, талаптарды ұлғайту арқылы мәлімдеуге болады, бірақ онда бажды айырмадан қосымша төлеуге тура келеді. Қосымша төлемесеңіз — сот талапты бастапқы сома шегінде қарайды (АПК 105-бабының 3-бөлігі).
4 260 000 ₸ қарыз және күніне 0,1% бойынша 363 240 ₸ өсімпұл — екі талап, талап құнына олардың сомасы кіреді. Шартта өсімпұл жазылмаса, оның орнына Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі бойынша заңды тұрақсыздық айыбын талап етуге болады (ҚР АК 353-бабы).
Талапкер төлейді, ал жеңілген тарап өтейді
Мемлекеттік бажды талап қойғанға дейін сіз төлейсіз. Бірақ бұл — аванс. Шешім пайдасына шыққан тарапқа сот екінші тараптан барлық сот шығыстарын, оның ішінде бажды да өндіріп береді (АПК 109-бабының 1-бөлігі). Талап ішінара қанағаттандырылса, шығыстар пропорционалды түрде бөлінеді.
Үндемейтін борышкерге қарсы ереже бар. Егер дау тарап заңда немесе шартта көзделген сотқа дейінгі тәртіпті бұзғандықтан туындаса, мысалы кінәрат-талапты жауапсыз қалдырса немесе жауап беру мерзімін өткізіп алса, сот істің нәтижесіне қарамастан сот шығыстарын соған жүктейді (109-баптың 2-бөлігі).
Өндіріп берілген бажды әлі алу керек: сот шешімі бойынша ол негізгі қарызбен бірге жеке сот орындаушысы арқылы өндіріледі.
Сот оны жауапкерден басқа сот шығыстарымен бірге өндіріп береді.
Сот талаптардың 80%-ын қанағаттандырды — борышкерден сіздің шығыстарыңыздың 80%-ы өндіріледі, ал жауапкер сізден өз шығыстарының 20%-ын ала алады.
Бас тарту жауапкердің талап қойылғаннан кейін ерікті түрде төлегеніне байланысты болса, сот сіздің өтінішхатыңыз бойынша одан барлық сот шығыстарын өндіріп береді (АПК 115-бабының 1-бөлігі). Талаптан бас тартқанда баж бюджеттен қайтарылмайды.
Мүліктік дау бойынша сот өкілге кеткен нақты шығыстарды өндіріп береді, бірақ талаптың қанағаттандырылған бөлігінің 10%-ынан аспайды. Өкіл сіздің қызметкеріңіз болмауы керек (АПК 113-бабының 1-бөлігі).
Мемлекеттік баж бюджеттен қашан қайтарылады, ал қашан қайтарылмайды
АПК қайтару мәселесін Салық кодексіне сілтейді (АПК 107-бабы). Онда жағдайлардың үш тобы бар: баж толық қайтарылады, жартысы қайтарылады немесе мүлде қайтарылмайды (СК 120–121-баптары).
Іс бірінші немесе апелляциялық сатыда татуласу келісімімен, медиация туралы келісіммен немесе партисипативтік рәсім туралы келісіммен аяқталды. Сот талапты қайтарды немесе оны қабылдаудан бас тартты. Сотқа дейінгі тәртіп сақталмағандықтан, іс сотта қаралуға жатпайтындықтан немесе талапты әрекетке қабілетсіз адам бергендіктен, талап қараусыз қалдырылды. Іс арбитражға берілді.
СК, 120-бап, 4-тармақ, 4) және 5) тармақшалар; АПК, 115-бап, 2-бөлік
Татуласу келісімі немесе медиация туралы келісім кассациялық сатыда жасалса, кассациялық шағым үшін төленген баждың 50%-ы қайтарылады. Кассациялық шағым қайтарылса, ол үшін төленген баж толық қайтарылады.
СК, 120-бап, 4-тармақ, 4) және 5) тармақшалар
Талапкер талаптан бас тартқанда, талаптарды азайтқанда және сот бұйрығының күші жойылғанда баж қайтарылмайды. Бірінші бағанда аталғандардан басқа, талапты қараусыз қалдырудың өзге негіздері үшін кодекс қайтаруды көздемейді.
СК, 121-бап, 2-тармақ
ЖК қанша мемлекеттік баж төлейді: 1% әлде 3%
Салық кодексінің 665-бабында мөлшерлемелер тек жеке және заңды тұлғалар үшін аталған. Онда жеке кәсіпкерлер үшін бөлек жол жоқ.
ЖК — заңды тұлға құрмай кәсіпкерлікпен айналысатын азамат (ҚР АК 19-бабының 1-тармағы). Салық кодексі ҚР азаматын, шетел азаматын, қандасты және азаматтығы жоқ адамды жеке тұлға деп атайды (3-баптың 7) тармақшасы). Сөзбе-сөз мәтін бойынша ЖК жеке тұлғаға, яғни 1% мөлшерлемесіне жақынырақ.
Бірақ кодекс мұны тікелей айтпайды. Оның үстіне АК азаматтардың кәсіпкерлігіне, егер заңнан немесе қатынастардың мәнінен өзгеше туындамаса, коммерциялық заңды тұлғалар туралы ережелерді қолданады (19-баптың 3-тармағы). Сондықтан калькуляторда «ЖК» ауыстырғышы жоқ. Талапты ЖК қойса, төлемес бұрын соманы заңгерден немесе сот кеңсесінен нақтылаңыз.
Азаматтар, осы Кодексте және өзге заңдарда көзделген жағдайларды қоспағанда заңды тұлға құрмай-ақ кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқылы.
ҚР АК, 19-бап, 1-тармақ
Сот — өндіріп алудың төртінші сатысы
Баждан бөлек, талап — бұл заңгердің уақыты және шешімді күту. Сондықтан сотқа дейін арзанырақ сатылардан өткен жөн. Борышкер қарызды жазбаша мойындаса, нотариустың атқарушылық жазбасын қарастырыңыз: онда сот жоқ, бірақ борышкер қарсылық білдірсе, жазбаның күші жойылады да, жол бәрібір сотқа әкеледі.
- 01Еске салу
- 02Кінәрат-талап
- 03Нотариустың атқарушылық жазбасы
- 04 · мемлекеттік бажСот
- 05ЖСО
Шарт кінәрат-талапты талап етсе, ал ол жіберілмесе, судья талапты қайтарады (АПК 152-бабы). Бұл жағдайда баж толық қайтарылады, бірақ уақыт кетеді. Кінәрат-талапты қалай жасау керегі — үлгісі бар мақалада (орыс тілінде), мерзімдері көрсетілген бүкіл жол — «ЖШС-тен қарызды қалай өндіріп алуға болады» мақаласында (орыс тілінде).
Талап 1С-тегі нақты сандардан басталады
Талап үшін нақты сомалар керек: әр жүкқұжат бойынша қалдық, төлем мерзімі, талап қойылған күнгі өсімпұл. Кем жағына қателессеңіз — бажды қосымша төлеуге тура келеді. Көп жағына қателессеңіз — кейін талаптарды азайтқанда артық төленгені бюджеттен қайтарылмайды.
debitorka.kz дебиторлық берешекті 1С-тен алып, қарызды әр құжат бойынша жүргізеді, 1С-пен теңгесіне дейін салыстырады. Кінәрат-талап пен салыстыру актісі осы деректерден Word форматында жасалады, көп борышкерге бірден — архивпен. Кінәрат-талаптағы өсімпұл баптаулардағы мөлшерлеме бойынша, әдетте үлгілік шарт бойынша есептеледі. Өндіріп алу тақтасынан кімнің қай кезеңде тұрғаны және қарызға кім жауапты екені көрінеді.
- 1Құжаттар бойынша қалдықтар1С-тен, әр жүкқұжат пен акт бойынша, қолмен қайта көшірмей.
- 2Өсімпұл есебі бар кінәрат-талапБорышкерге арналған Word файлы: құжаттар, мерзімдер, қалдықтар және бүгінгі өсімпұл.
- 3Салыстыру актісіБорышкер оған қол қойса, талап сомасы тексерілген болады, ал заңгердің қолында борышкер қарызын растаған құжат болады.
Есеп неге негізделген
Нормалар adilet.zan.kz сайтындағы 30.09.2026 жағдай бойынша редакциялармен, Салық кодексінің 01.07.2026 бастап қолданылатын өзгерістерімен қоса салыстырылды. Калькулятор соманы шамалап есептеуге көмектеседі және нақты іс бойынша заңгердің кеңесін алмастырмайды.
Талапта тұрақсыздық айыбы болса, оның мөлшерін алдын ала тексерген дұрыс: шарт бойынша өсімпұл өсімпұл калькуляторында, ҚР АК 353-бабы бойынша заңды тұрақсыздық айыбы — қажетті күнгі ҚР ҰБ базалық мөлшерлемесі бойынша есептеледі. Талапқа тағы не қоса беру керегі және оны қайда беру керегі қарызды өндіріп алу туралы талап жөніндегі мақалада (орыс тілінде) талданған.
- 2026 жылғы ҚР Салық кодексі665-бап — соттардағы мемлекеттік баж мөлшерлемелері, 3-тармақ — кассация; 664-бап, 2-тармақ — төлеу күнгі АЕК; 668-бап — босатулар; 672-бап — төлеу тәртібі; 120–122-баптар — қайтару; 3-бап, 7) тармақша — жеке тұлға
- ҚР Азаматтық процестік кодексі102–109, 113, 115-баптар — сот шығыстары; 104-бап — талап құны; 135-бап — сот бұйрығы; 152-бап — талапты қайтару; 403, 404, 441, 442-баптар — апелляциялық және кассациялық шағымдар
- «2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» ҚР Заңы7-бап, 4) тармақша — 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап АЕК 4 325 ₸
- ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім)19-бап — азаматтардың кәсіпкерлік қызметі; 353-бап — бөтен ақшаны пайдаланғаны үшін тұрақсыздық айыбы
Сотқа мемлекеттік баж туралы жиі қойылатын сұрақтар
2026 жылы заңды тұлғалар үшін сотқа мемлекеттік баж қанша?
Талап сомасының 3%-ы, бірақ 20 000 АЕК-тен аспайды (Салық кодексінің 665-бабы). 2026 жылғы АЕК 4 325 ₸ болғанда жоғарғы шек — 86 500 000 ₸. 1 870 000 ₸ талап бойынша баж 56 100 ₸ болады.
Мемлекеттік бажды есептегенде тұрақсыздық айыбы талап сомасына кіре ме?
Иә, егер сіз оны өндіріп алсаңыз. Ақша өндіріп алу туралы талаптың құны — сіз өндіріп беруді сұрайтын бүкіл сома, ал бірнеше талап болса — олардың жалпы сомасы (ҚР АПК 104-бабы). Заңгерге кеткен шығыстар мен баждың өзі талап құнына кірмейді.
Апелляциялық шағым үшін мемлекеттік баж төлеу керек пе?
2026 жылғы Салық кодексі бойынша — жоқ: апелляциялық шағым баж салу объектілерінің арасында да (664-бап), мөлшерлемелердің арасында да (665-бап) жоқ. Кассациялық шағымнан алынатын баж — оны беретін тұлға үшін белгіленген мөлшерлеменің жартысы (665-баптың 3-тармағы).
Борышкер талап қойылғаннан кейін төлесе, мемлекеттік баж қайтарыла ма?
Талаптан бас тартқанда бюджеттен — жоқ (ҚР СК 121-бабы). Бірақ жауапкер талап қойылғаннан кейін ерікті түрде төлегендіктен талаптан бас тартсаңыз, сот сіздің өтінішхатыңыз бойынша жауапкерден барлық сот шығыстарын, оның ішінде бажды да өндіріп береді (ҚР АПК 115-бабы). Бірінші сатыдағы сотта татуласу келісімі жасалса, баж бюджеттен толық қайтарылады.
Сотта жеңсеңіз, мемлекеттік бажды кім өтейді?
Жеңілген тарап. Сот жеңген тарапқа ол көтерген барлық сот шығыстарын, ал талап ішінара қанағаттандырылса — пропорционалды түрде өндіріп береді (ҚР АПК 109-бабы). Борышкер міндетті сотқа дейінгі тәртіпті бұзса, мысалы кінәрат-талапқа жауап бермесе, іс қалай аяқталса да шығыстар соған жүктелуі мүмкін.
ЖК қанша мемлекеттік баж төлейді?
Салық кодексінің 665-бабында ЖК үшін бөлек мөлшерлеме жоқ: онда тек жеке тұлғалар (1%) және заңды тұлғалар (3%) аталған. ЖК — заңды тұлға құрмай кәсіп жүргізетін азамат, сондықтан кодекс мәтіні бойынша оған 1% мөлшерлемесі жақынырақ, бірақ заң тікелей жауап бермейді. Төлемес бұрын соманы заңгерден немесе сот кеңсесінен нақтылаңыз.
Мемлекеттік бажды қашан төлеу керек?
Талап қойылғанға дейін (ҚР СК 672-бабы). Төлеу туралы құжат талап арызға қоса беріледі, ал кейін талаптарды ұлғайтсаңыз, баж айырмадан қосымша төленеді (ҚР АПК 105-бабы).
Кімге талап дайындайтын уақыт келгенін және қандай сомаға екенін көрсетеміз
- 130 минуттық қоңырауӨңдеуді сіздің 1С-ке қосамыз. Базаны интернетке ашпаймыз.
- 2Әр құжат бойынша қарыз1С-тегі қалдықтар мен төлем мерзімдері, қолмен қайта көшірмей.
- 3Кімнен бастау керекКімге еске салу жеткілікті, кімге кінәрат-талап керек, ал кімнің ісін заңгерге беретін уақыт келді.