Қазақстандағы талап қою мерзімі Қарызды өндіріп алуға үш жыл: қай күннен санау керек және санақты не қайта бастайды
Қарыздар бойынша талап қою мерзімін ресейлік мақалаларды қайталамай, ҚР Азаматтық кодексі бойынша талдаймыз: ол қашан басталады, оны не үзеді, үш жылдан кейін не болады және жаңа салыстыру актісі болса да нотариус неге бас тартуы мүмкін. Төменде калькулятор бар: төлем мерзімін енгізіңіз, ол талап қою мерзімінің қашан өтетінін көрсетеді.
Жаңартылды: 29 қыркүйек 2026 · ҚР АК 2026 жылғы редакцияда · оқу 9 минут
Үш жыл, және оны шартпен өзгерту мүмкін емес
Қазақстандағы жалпы талап қою мерзімі — үш жыл. Бұл — сот сіздің қарызды өндіріп алу туралы талап арызыңызды қанағаттандыра алатын уақыт. Талаптардың жекелеген түрлері үшін заң арнаулы мерзім белгілеуі мүмкін, бірақ жеткізу шарты, жұмыстар немесе қызметтер бойынша әдеттегі қарыз үшін бағдар — үш жыл.
Клиентпен бес жылға келісу мүмкін емес: талап қою мерзімдері мен оларды есептеу тәртібін заң белгілейді, тараптардың келісімімен олар өзгертілмейді.
Талап қоюдың жалпы мерзімі үш жыл болып белгіленеді.
ҚР АК, 178-бап, 1-тармақ
Талап қою мерзімдері және оларды есептеу тәртібі заңмен көзделеді және тараптардың келісімімен өзгертілмейді.
ҚР АК, 177-бап, 2-тармақ
Тиеп-жөнелтуден де, шартқа қол қойған күннен де емес
Ең жиі қате — үш жылды жүкқұжат күнінен санау. Төлем мерзімі белгіленген қарыз бойынша талап қою мерзімі осы мерзім аяқталған кезде өте бастайды.
Орындау мерзімі белгіленген міндеттемелер бойынша талап қою мерзімі орындау мерзімі аяқталғаннан кейін басталады (180-баптың 2-тармағы). 01.04-тен санау — өзіңізден екі аптаны ұрлау деген сөз.
Мерзім белгіленбесе немесе талап ету сәтімен айқындалса, талап қою мерзімі орындауға берілетін жеті күнді ескере отырып, сіз талап қойған сәттен бастап өтеді (180-баптың 3-тармағы; 277-баптың 2-тармағы). Мұнда күні көрсетілген жазбаша талаптың маңызы зор.
Уақыт бар. Бірақ 15 күннен кейін мерзімнің аяқталуына жарты жыл қалады, мұны күнтізбеге белгілеп қойыңыз.
Борышты мойындау — борышкердің сіздің мерзіміңіз үшін жасай алатын ең жақсы әрекеті
Талап қою мерзімі үш тәсілмен үзіледі: сіз талап арыз бердіңіз, тараптар медиация туралы шарт жасасты немесе борышкердің өзі борышты мойындағанын куәландыратын әрекеттер жасады. Үзілістен кейін мерзім қайта басталады, өткен уақыт есепке алынбайды.
Қандай әрекеттер борышты мойындау болып саналатынын кодекс тізбелемейді. Нақты дауда мұны сот шешеді. Сондықтан ең сенімдісі — шарт пен сома аталған, борышкердің уәкілетті адамы қол қойған жазбаша құжат.
Салыстыру актісі мерзімді үзе ме? Заң оны тікелей атамайды, бірақ көрші нормаларда кеңестер бар. ҚР Жоғарғы Соты банкроттық туралы қаулысында кінәрат-талапқа жауапты, екіжақты салыстыру актісін және кепілдік хатты борышты жазбаша мойындау деп атайды. Нотариаттық әрекеттер жасау қағидалары мұндай құжаттарға шарт нөмірі көрсетілген, екі тарап қол қойған салыстыру актісін және кінәрат-талапқа жауапты жатқызады. Бұл — талап қою мерзімі үшін емес, басқа жағдайларға арналған түсіндірмелер, бірақ олар қандай қағаздар мойындау деп саналатынын көрсетеді.
Талап қою мерзімінің өтуі белгіленген тәртіппен талап қою арқылы, тараптардың медиация туралы шарт жасасуы арқылы, сондай-ақ міндетті адамның борышты немесе өзге міндетті мойындайтынын куәландыратын әрекеттер жасауы арқылы үзіледі.
ҚР АК, 183-бап, 1-тармақ
Үзілістен кейін талап қою мерзімінің өтуі қайтадан басталады; үзіліске дейін өткен уақыт жаңа мерзімге есептелмейді.
ҚР АК, 183-бап, 2-тармақ
Сіздің өз еске салуларыңыз бен кінәрат-талаптарыңыз. Тек борышкердің борышты мойындайтын әрекеттері, сіздің талап арызыңыз немесе медиация туралы шарт үзеді.
Мерзім өткеннен кейін қарызбен не болады
Қарыз өздігінен жойылмайды. Бірақ оны сот арқылы өндіріп алу мүмкіндігі енді сізге емес, борышкердің талап қою мерзімін есіне алатынына байланысты.
Сот талап арызды мерзімнің өтуіне қарамастан қабылдайды. Ал талап қою мерзімін тек шешім шығарылғанға дейін жасалған тараптың өтініші бойынша қолданады.
Талап арыз берілгенге дейін мерзімнің өтуі — талапты қанағаттандырудан бас тарту туралы шешімнің негізі. Борышкер мерзімді есіне алмайды деп үміттенуге болмайды.
Негізгі талап бойынша мерзім өтуімен қосымша талаптар бойынша да мерзім өтеді: тұрақсыздық айыбы, кепілгердің жауапкершілігі. Мерзім өтпей тұрып, айыптың қанша жиналғанын есептеңіз: өсімпұл мен тұрақсыздық айыбының калькуляторы көмектеседі.
Сот өткізіп алған мерзімді талап қоюшының жеке басына байланысты мән-жайлар бойынша қалпына келтіре алады: ауру, дәрменсіз жағдай. Бұл — азаматтың құқықтарын қорғау. ЖШС бұл негіздерге сілтеме жасай алмайды.
Борышкер талап қою мерзімі өткеннен кейін төлесе, мерзімнің өткенін білмесе де, ақшаны кері талап етуге құқылы емес.
Жаңа салыстыру актісі атқарушылық жазбаны құтқармайды
Нотариустың атқарушылық жазбасы — мойындалған қарызды сотсыз өндіріп алудың жылдам тәсілі. Бірақ оның өз уақыт есебі бар: жазба талап қою құқығы туындағаннан бері үш жылдан аспаған жағдайда ғана жасалады. Кінәрат-талапқа жауапта борышты қалай мойындатуға болатынын сотқа дейінгі кінәрат-талап және атқарушылық жазба туралы мақалада талдадық.
ҚР Жоғарғы Соты тікелей түсіндірді: нотариус талап қою мерзімінің үзілген-үзілмегенін анықтамайды. Демек, жүкқұжат бойынша төлемнің соңғы күнінен бері үш жылдан артық өтсе, борышкер өткен айда салыстыру актісіне қол қойса да, нотариус бас тартады. Сот қалады: онда мерзімнің үзілгенін сол салыстыру актісімен дәлелдеуге болады.
…нотариусқа талап қою мерзімінің тоқтатыла тұру және үзілу фактісін анықтау құқығы берілмеген.
ҚР Жоғарғы Сотының 26.05.2022 № 6 нормативтік қаулысы, 11-тармақ
Атқарушылық жазба: … егер талап қою (өтініш беру) құқығы туындаған күннен бастап үш жылдан аспаса, жасалады.
«Нотариат туралы» ҚР Заңы, 92-2-бап, 1-тармақ, 2) тармақша
Қарыздардың «күйіп кетуіне» жол бермейтін бес әдет
Қарыздар сирек жағдайда біреудің арам ниетінен күйеді. Көбіне оларды жай ұмытып кетеді де, мерзімнің аяқталуына бір апта қалғанда есіне түседі.
- 01Тоқсанына бір рет — 2,5 жылдан асқан қарыздар тізімі
Жарты жыл қормен. Бұл борышты мойындатуға немесе талап арызды асықпай дайындауға жетеді.
- 02Мерзімі өткен борышкерлермен салыстыру актісі
Шарт нөмірі көрсетілген, клиент директоры немесе оның сенімхат бойынша өкілі қол қойған акт нотариусқа атқарушылық жазба үшін де, сотта борыштың мойындалғанына дәлел ретінде де керек болады. Актіде не болуы керек және оны қалай алуға болады — салыстыру актісі туралы мақалада. Сомасы мен шарт нөмірі көрсетілген кепілдік хат та жарайды.
- 03Төлем мерзімі болмаса — күні көрсетілген талап
Онсыз талап қою мерзімін қай күннен санау керегі түсініксіз. Жазбаша талап санақтың бастапқы нүктесін белгілейді.
- 04Талап арыз — соңғы күні емес
Шарт кінәрат-талапты талап етсе, ал ол болмаса, сот талап арызды қайтарады (ҚР АІЖК 152-бабы), және мұндай талап арыз мерзімді үзбейді. Кінәрат-талап пен жауапқа апталар кетеді, сондықтан алдын ала бастаңыз. Заңды тұлғалар үшін мемлекеттік баж — талап сомасының 3%-ы, бірақ 20 000 АЕК-тен аспайды (ҚР Салық кодексінің 665-бабы): 1 870 000 ₸ қарыздан бұл 56 100 ₸.
- 05Жарты жыл бұрын ескерту
debitorka.kz-те бұл ескерту бірден қосулы, оны баптауларда өшіруге болады: құжаттың төлем мерзімінен бастап үш жылдың аяқталуына жарты жылдан аз қалғанда, жауаптыға хат келеді, ал қарыз карточкасында жазба пайда болады. Сол жерде 1С деректері бойынша кінәрат-талап пен салыстыру актісі жиналады.
Қолданыстағы редакциялар бойынша тексердік
Барлық нормалар adilet.zan.kz сайтындағы 2026 жылғы қыркүйектегі редакция мәтіндерімен салыстырылды. Мақала қағидаларды қарапайым тілмен түсіндіреді және нақты қарыз бойынша заңгер кеңесін алмастырмайды.
- ҚР Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім)173–176-баптар — мерзімдерді есептеу; 177–186-баптар — талап қою мерзімі; 277-бап — орындау мерзімі
- «Нотариат туралы» ҚР Заңы14-1-тарау — атқарушылық жазбалар, 92-1, 92-2-баптар
- ҚР ЖС-ның 26.05.2022 № 6 нормативтік қаулысыатқарушылық жазбаға дау айту туралы істерді қарау кезінде соттардың заңнаманы қолдануы туралы, 11-тармақ
- ҚР ЖС-ның 02.11.2023 № 2 нормативтік қаулысыоңалту және банкроттық туралы, 7-тармақ — борышты жазбаша мойындау нысандары
- Нотариустардың нотариаттық әрекеттер жасау қағидалары (ҚР Әділет министрінің 31.01.2012 № 31 бұйрығы)223-тармақ — атқарушылық жазбаға арналған құжаттар, оның ішінде салыстыру актісі
- 2026 жылғы ҚР Салық кодексі665-бап — соттардағы мемлекеттік баж мөлшерлемелері
Талап қою мерзімі туралы жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда жеткізілім үшін қарыз бойынша талап қою мерзімі қандай?
Жалпы мерзім — үш жыл (ҚР АК 178-бабы). Талаптардың жекелеген түрлері үшін заң арнаулы мерзім белгілеуі мүмкін, бірақ клиенттің тауар немесе қызмет үшін әдеттегі қарызы бойынша бағдар — үш жыл.
Талап қою мерзімі қай сәттен бастап есептеледі?
Шартта немесе құжатта төлем мерзімі болса, талап қою мерзімі осы мерзім аяқталғаннан кейін өте бастайды (ҚР АК 180-бабының 2-тармағы). Мерзім болмаса немесе ол талап ету сәтімен айқындалса — орындауға берілетін жеті күнді ескере отырып, талап қойылған сәттен бастап (180-баптың 3-тармағы; 277-баптың 2-тармағы).
Кінәрат-талап талап қою мерзімін үзе ме?
Сіздің кінәрат-талабыңыздың өзі — жоқ. Мерзімді талап арыз, медиация туралы шарт немесе борышкердің борышты мойындағанын куәландыратын әрекеттері үзеді (ҚР АК 183-бабы). Борышкер кінәрат-талапқа жауапта борышты жазбаша мойындаса, мерзім қайта басталады.
Салыстыру актісі талап қою мерзімін үзе ме?
ҚР АК-де салыстыру актісі тікелей аталмаған: мерзімді борышкердің борышты мойындағанын куәландыратын әрекеттері үзеді (183-бап). Шарт нөмірі мен қарыз сомасы көрсетілген, борышкердің уәкілетті адамы қол қойған салыстыру актісі — борыштың мойындалғанына күшті дәлел, бірақ түпкілікті бағаны сот береді. Нотариус мерзімнің үзілуін ескермейді: атқарушылық жазба үшін үш жыл талап қою құқығы туындаған күннен бастап есептеледі.
ЖШС үшін өткізіп алған талап қою мерзімін қалпына келтіруге бола ма?
ҚР АК 185-бабы бойынша мерзім талап қоюшының жеке басына байланысты мән-жайлар бойынша қалпына келтірілуі мүмкін, бұл — азаматтың құқықтарын қорғау. Компания бұл негіздерге сілтеме жасай алмайды.
Талап қою мерзімі өтіп кетсе, сотқа жүгінуге бола ма?
Болады: сот мерзімнің өтуіне қарамастан талап арызды қабылдайды және талап қою мерзімін тек тараптың өтініші бойынша қолданады (ҚР АК 179-бабы). Бірақ борышкер мерзімнің өткізіп алынғанын мәлімдесе, сот талапты қанағаттандырудан бас тартады.
Борышкер мерзім өткеннен кейін төлесе, ақшаны қайтарып ала ма?
Жоқ. Талап қою мерзімі өткеннен кейін міндетін орындаған адам, мерзімнің өткенін білмесе де, орындалғанды кері талап етуге құқылы емес (ҚР АК 186-бабы).
Қай қарыздарыңыздың талап қою мерзімі аяқталып келе жатқанын көрсетеміз
- 130 минуттық қоңырауӨңдеуді 1С-іңізге қосамыз. Базаны интернетке ашпаймыз.
- 2Мерзім шегіндегі қарыздарНе үш жылдан асып кетті, ал нені әлі өндіріп алуға үлгереміз.
- 3Әрқайсысымен не істеу керекКімге салыстыру актісі, кімге кінәрат-талап, қай жерде талап арыз дайындайтын уақыт келді.
Қоңыраусыз: өзіңіз байқап көріңіз — 7 күн тегін немесе демо-кабинетті ашыңыз.